Στις 30 Νοεμβρίου 2009, 14 Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης και Προστασίας Πνευματικών και Συγγενικών Δικαιωμάτων, πραγματοποίησαν κοινή συνέντευξη τύπου, θέλοντας να δηλώσουν ότι ενωμένοι ζητούν από την Πολιτεία να λάβει άμεσα και αποτελεσματικά μέτρα, για την προστασία της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας στο διαδίκτυο.
Κατά τη συνέντευξη τύπου, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Πολιτισμού μετέφερε δήλωση του Υπουργού Πολιτισμού, η οποία αναφερόταν στην πρόθεση της Πολιτείας να βοηθήσει στην επίλυση του προβλήματος. Όμως, μεταξύ άλλων, σε ένα σημείο της δήλωσης, αναφερόταν ότι θα πρέπει οι Οργανισμοί να μεριμνήσουν, ώστε τα πνευματικά και καλλιτεχνικά έργα να είναι διαθέσιμα στους χρήστες.
Σε πρώτη ανάγνωση, φαίνεται ότι πρόκειται για μία θεμιτή υιοθέτηση των απαιτήσεων των χρηστών και μία προτροπή για το προφανές: Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το διαδίκτυο αποτελεί το μέσο διάδοσης και εμπορικής διάθεσης των πνευματικών και καλλιτεχνικών έργων που θα επικρατήσει απόλυτα στο μέλλον. Επίσης, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, ότι οι τόσο οι αρμόδιοι Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης και Προστασίας, όσο και οι επί μέρους δημιουργοί και παραγωγοί, θέλουν να έχουν τη δυνατότητα να διαθέτουν τα έργα τους, νόμιμα και με την ανάλογη απόδοση δικαιωμάτων, μέσα από το νέο ψηφιακό περιβάλλον.
Όμως, η προτροπή αυτή ίσως έγινε σε λάθος τόπο και χρόνο (κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης τύπου Οργανισμών με αίτημα την προστασία), αφού θυμίζει ήπια παραλλαγή της γνωστής θέσης πολλών χρηστών, ότι προχωρούν στην παράνομη απόκτηση αρχείων με προστατευόμενα έργα, μόνο και μόνο επειδή δεν μπορούν να τα βρουν διαθέσιμα από νόμιμες πηγές, εξασκώντας έτσι το δικαίωμά τους στην ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση, την πληροφορία και τα πολιτιστικά έργα.
Υπάρχει βέβαια και η πιο ακραία θέση μερίδας χρηστών, που θεωρούν ότι τα πολιτιστικά έργα αποτελούν κοινό κτήμα της κοινωνίας και ως τέτοια θα πρέπει να ανήκουν σε όλους, με ότι αυτό συνεπάγεται (δεν οφείλεις αμοιβή σε ότι σου “ανήκει”).
Τα τελευταία 10 χρόνια, ο τρόπος παράνομης διάθεσης αρχείων με έργα που προστατεύονται από πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα, έχει αλλάξει ριζικά τουλάχιστον 5 φορές, ενώ οι διάφορες παραλλαγές των τεχνολογικών μεθόδων πειρατείας είναι αρκετές δεκάδες. Για πολλούς ανθρώπους με μικρή σχετικά εμπειρία στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, και μόνο η παρακολούθηση και κατανόηση της λειτουργίας των τεχνολογικών εξελίξεων, αποτελεί ένα γρίφο. Πόσο μάλλον για τους ανθρώπους που σαν αποκλειστική δραστηριότητα έχουν τη δημιουργία ή και παραγωγή πολιτιστικών και καλλιτεχνικών έργων.
Οι 14 Οργανισμοί, εκπροσωπούσαν σχεδόν το σύνολο της πολιτιστικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας του τόπου μας, καλύπτοντας κλάδους όπως η μουσική, ο κινηματογράφος, το θέατρο, η φωτογραφία, το βιβλίο κλπ. Σε πολλές περιπτώσεις, η ψηφιοποίηση και συστηματοποίηση σε ένα σύστημα ηλεκτρονικών πωλήσεων της συνολικής παραγωγής μίας καλλιτεχνικής δραστηριότητας, απαιτεί κόστος, χρόνο και τεχνογνωσία, τα οποία μπορεί να μην είναι διαθέσιμα. Στον τομέα αυτό, κάποιες βιομηχανίες (π.χ της μουσικής) έχουν δείξει ότι, σε κάποιο βαθμό, παρακολουθούν τις εξελίξεις. Κάποιες άλλες όχι. Σε κάθε περίπτωση, είναι αδύνατο για έναν πολιτιστικό κλάδο να μετατρέπει σε τόσο μικρά χρονικά διαστήματα το μοντέλο διάθεσης των έργων που παράγει και τις τεχνολογικές υποδομές του, ώστε να συναγωνίζεται πλήρως τις εξελίξεις.
Υπάρχουν σε όλο τον κόσμο εκατομμύρια άνθρωποι που ασχολούνται δυναμικά με την ανάπτυξη συστημάτων λογισμικού, ψάχνοντας συνεχώς για νέες πλατφόρμες που θα γνωρίσουν την αποδοχή του κοινού και θα τους αποφέρουν δόξα και χρήμα. Αυτό όμως δεν αποτελεί δουλειά του δημιουργού και του παραγωγού ενός καλλιτεχνικού έργου και συνεπώς το μέλλον τους δεν πρέπει να κρίνεται με τέτοιους όρους, με την ίδια λογική που κανείς δεν κρίνει τη δουλειά ενός προγραμματιστή, με βάση το αν μπορεί να γράψει ένα καλό τραγούδι ή ένα σενάριο. Ο καθείς στο είδος του…
Επιστρέφοντας στην Υπουργική δήλωση, είναι λογικό ότι οποιαδήποτε μέτρα από πλευράς πολιτείας, δεν μπορούν παρά να αναφέρονται γενικά σε όλους τους πολιτιστικούς και καλλιτεχνικούς κλάδους. Άρα οποιαδήποτε διαφοροποίηση ή τεχνολογική υστέρηση κάποιου ή κάποιων κλάδων, δεν θα δημιουργήσει νομοθεσία δύο ταχυτήτων, αλλά θα συμπαρασύρει, προς το καλύτερο ή το χειρότερο, το σύνολο της πνευματικής δημιουργίας και παραγωγής.
Αυτό που είναι ακατανόητο, είναι γιατί θα πρέπει να υπάρχει αυτή η δικαιολογία-ρήτρα για να υπάρξει επαρκής προστασία. Γιατί θα πρέπει τομείς του πνεύματος να βρεθούν μπροστά στο εκβιαστικό δίλημμα: να ακολουθήσουν τις τεχνολογικές εξελίξεις, κάτι που θέλουν ούτως ή άλλως να το κάνουν για εμπορικούς λόγους, ή να γίνουν βορά των ορέξεων των διαδικτυακών “τζαμπατζήδων”.
Πολλοί θα σπεύσουν να μιλήσουν για δικαίωμα πρόσβασης στη γνώση και την πληροφορία. Δεν θα επεκταθώ στην ανάλυση του για μένα προφανούς: ότι η τέχνη δεν αποτελεί πληροφορία. Νιώθω όμως την ανάγκη να σχολιάσω την έλλειψη δημοκρατίας που υπάρχει σε αυτή την ψευδο-δημοκρατική και ψευδο-ανθρωπιστική θέση.
Σε μία δημοκρατικά οργανωμένη κοινωνία, όλοι έχουν δικαιώματα και αντίστοιχες υποχρεώσεις. Επίσης κάθε δικαίωμα, έχει και κάποιο “κόστος”.
- Όλοι έχουμε δικαίωμα στην Παιδεία. Όταν όμως κάποιος μαθητής δεν αποδίδει επαρκώς, βαθμολογείται ανάλογα και ενίοτε μένει στην ίδια τάξη (τουλάχιστον έτσι συνέβαινε στα χρόνια μου).
- Όλοι έχουμε δικαίωμα να κινούμαστε ελεύθερα στη χώρα μας, αλλά υποχρεωνόμαστε να πληρώνουμε διόδια για τη χρήση των εθνικών οδών.
- Όλοι έχουμε δικαίωμα στη χρήση του ιδιόκτητου αυτοκινήτου μας (για το οποίο πληρώνουμε και τέλη κυκλοφορίας), αλλά αν δε σεβόμαστε τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας, κινδυνεύουμε να χάσουμε την άδεια οδήγησης.
Αν δηλαδή το 80% των οδηγών, περνούν με κόκκινο φανάρι, παραβιάζουν τα stop και οδηγούν μεθυσμένοι, θα υποστηρίξει κανείς ότι θα εφαρμοστεί η δημοκρατία και θα κυριαρχήσουν τα δικαιώματα των πολλών?
Φοβάμαι ότι τότε δε θα μιλάμε για δημοκρατία, αλλά για “ολιγαρχία των πολλών” και η οργάνωση της κοινωνίας μας θα θυμίζει περισσότερο ζούγκλα.
Στη σύγχρονη κοινωνία, πετυχημένη δημοκρατία δεν είναι αυτή που μετράει “κουκιά”, αλλά αυτή που εξασφαλίζει στο άτομο ίσα δικαιώματα και προστασία με το σύνολο. Μία τέτοια προσέγγιση δε θυσιάζει το δάσος για χάρη του δέντρου, αλλά εξασφαλίζει ότι κάθε δέντρο προστατεύεται για να μπορεί να υπάρξει δάσος. Δε νομίζω ότι υπάρχει πιο χαρακτηριστική προσέγγιση, από τη γνωστή σε όλους μας φράση: “τα δικαιώματα και οι ελευθερίες του ενός, σταματούν εκεί που αρχίζουν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες του άλλου”.
